Współczesny styl życia – długotrwałe siedzenie, niska aktywność fizyczna, przeciążone plecaki, a także szybkie skoki wzrostowe – sprawia, że zaburzenia postawy u dzieci są coraz częstsze. Według danych WHO i europejskich programów profilaktycznych nawet 50–60% dzieci w wieku szkolnym prezentuje nieprawidłowości w ustawieniu kręgosłupa lub kończyn dolnych. Nie każda asymetria oznacza jednak poważną wadę – kluczowe jest rozróżnienie między fizjologicznym kolejnym etapem rozwojowym a zaburzeniem wymagającym terapii.
Najczęstsze zaburzenia postawy u dzieci – mechanizmy powstawania i czynniki ryzyka
Wśród najczęściej rozpoznawanych problemów znajdują się:
- plecy okrągłe (hiperkifoza piersiowa),
- plecy wklęsłe (hiperlordoza lędźwiowa),
- plecy okrągło-wklęsłe,
- skolioza (boczne skrzywienie kręgosłupa),
- koślawość lub szpotawość kolan,
- płaskostopie.
Ich przyczyny są złożone. Obejmują zarówno czynniki środowiskowe (siedzący tryb życia, brak ruchu, długotrwałe korzystanie z urządzeń elektronicznych), jak i biologiczne (wiotkość więzadłowa, szybki wzrost, asymetrie napięcia mięśniowego). W okresach skoku wzrostowego – zwłaszcza między 6. a 8. rokiem życia oraz w okresie dojrzewania – układ mięśniowy często nie nadąża za tempem wzrostu kości, co sprzyja zaburzeniom osi ciała.
Sygnały ostrzegawcze – na co zwrócić szczególną uwagę?
Rodzic nie musi być specjalistą w temacie wad postawy, aby zauważyć pierwsze niepokojące sygnały. Warto obserwować dziecko zarówno w ruchu, jak i w spoczynku.
Najczęstsze objawy ostrzegawcze to:
- widoczna asymetria barków lub łopatek,
- wystająca jedna łopatka,
- przechylanie tułowia na jedną stronę,
- nierówna linia bioder,
- kolana ustawione do środka (koślawość),
- stopy skierowane nadmiernie do wewnątrz lub na zewnątrz,
- szybkie męczenie się podczas chodzenia,
- bóle pleców, karku lub nóg,
- trudność w utrzymaniu wyprostowanej sylwetki.
Kiedy konsultacja specjalistyczna jest konieczna?
Wielu rodziców zastanawia się, czy obserwowana asymetria to jedynie przejściowy etap rozwojowy, czy już sygnał wymagający interwencji. Kluczowe znaczenie ma czas trwania objawów oraz ich dynamika. Jeżeli nieprawidłowości utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, nasilają się wraz ze wzrostem dziecka lub towarzyszą im dolegliwości bólowe, warto skonsultować się ze specjalistą.
Pierwszym krokiem może być konsultacja z lekarzem rehabilitacji medycznej lub fizjoterapeutą dziecięcym, który przeprowadzi funkcjonalną ocenę postawy i zaproponuje dalsze postępowanie. W przypadku podejrzenia skoliozy lub strukturalnych zaburzeń osi kończyn dolnych wskazana jest również konsultacja ortopedyczna. Warto podkreślić, że nie każde „skrzywienie postawy” wymaga intensywnej terapii. Często wystarcza program ćwiczeń korekcyjnych oraz modyfikacja nawyków.
Warto pamiętać, że im wcześniej rozpocznie się odpowiednio dobraną terapię, tym większa jest plastyczność układu kostno-mięśniowego i skuteczność działań korekcyjnych. W okresie intensywnego wzrostu organizm dziecka reaguje szczególnie dobrze na terapię ukierunkowaną na reedukację posturalną i wzmacnianie stabilizacji centralnej. Właśnie dlatego szybka, ale przemyślana decyzja o konsultacji może mieć kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka.
Diagnostyka i indywidualny plan terapii
Pierwsza wizyta u specjalisty obejmuje szczegółowy wywiad (ciąża, rozwój ruchowy, aktywność fizyczna), ocenę postawy w pozycji stojącej i siedzącej oraz analizę wzorca ruchowego. W zależności od wskazań wykonuje się testy funkcjonalne, ocenę długości kończyn, zakresu ruchu oraz napięcia mięśniowego.
Plan terapii może obejmować:
- ćwiczenia korekcyjne indywidualne,
- terapię manualną,
- trening stabilizacji centralnej,
- reedukację posturalną,
- instruktaż ćwiczeń domowych.
Rodzice powinni mieć realistyczne oczekiwania – korekcja postawy to proces, który wymaga systematyczności. Widoczne efekty pojawiają się stopniowo, zwykle po kilku miesiącach regularnej pracy.
Co obserwować w domu i jakie nawyki wspierać?
Obserwacja w domu:
- Stań za dzieckiem i sprawdź symetrię barków.
- Zwróć uwagę na ustawienie kolan i stóp.
- Obserwuj sposób siedzenia przy biurku.
- Sprawdź, czy dziecko skarży się na bóle pleców.
Nawyki wspierające prawidłową postawę:
- minimum 60 minut aktywności fizycznej dziennie,
- ograniczenie czasu ekranowego,
- ergonomiczne stanowisko do nauki,
- odpowiednio dopasowany plecak (waga nie powinna przekraczać 10–15% masy ciała),
- regularne przerwy w siedzeniu.
Wczesna identyfikacja nieprawidłowości posturalnych oraz adekwatna reakcja terapeutyczna mają fundamentalne znaczenie dla skuteczności leczenia. Wady postawy u dzieci wymagają uważnej obserwacji i odpowiedzialnego podejścia, jednak nie każda asymetria oznacza konieczność intensywnej interwencji. Kluczowe jest postępowanie oparte na rzetelnej diagnostyce oraz długofalowej współpracy między specjalistą, dzieckiem i jego opiekunami. To właśnie systematyczność i konsekwencja w realizacji zaleceń terapeutycznych decydują o trwałości efektów.