Otyłość to choroba przewlekła o złożonej patofizjologii, której leczenie wymaga znacznie więcej niż silnej woli czy „dobrej diety”. Współczesna medycyna dysponuje dziś szerokim wachlarzem narzędzi terapeutycznych – od leczenia farmakologicznego, przez procedury endoskopowe, aż po chirurgię bariatryczną. Jednym z najczęściej rozważanych rozwiązań pośrednich jest balon żołądkowy. Pojawia się jednak istotne pytanie: balon żołądkowy – dla kogo to rzeczywiście dobre rozwiązanie, a dla kogo nie spełni oczekiwań?
Jak działa balon żołądkowy i czego realnie można się spodziewać?
Balon żołądkowy jest czasową, endoskopową metodą leczenia otyłości, polegającą na umieszczeniu w żołądku elastycznego balonu wypełnionego płynem fizjologicznym lub powietrzem. Procedura odbywa się bez nacięć chirurgicznych, w krótkim znieczuleniu, a sam zabieg trwa zazwyczaj kilkanaście minut.
Mechanizm działania balonu nie ogranicza się wyłącznie do zmniejszenia objętości żołądka. Kluczowe znaczenie ma:
- szybsze pojawianie się uczucia sytości,
- zmniejszenie wielkości spożywanych porcji,4
- wpływ na motorykę żołądka i regulację osi głód–sytość,
- pośredni wpływ na gospodarkę hormonalną, w tym wydzielanie greliny.
W badaniach klinicznych wykazano, że pacjenci poddani terapii z użyciem balonu żołądkowego tracą średnio 10–15% całkowitej masy ciała w ciągu 6 miesięcy, przy jednoczesnym wdrożeniu leczenia dietetycznego i behawioralnego.
Należy podkreślić, że balon nie jest metodą samodzielnie lecząca otyłość, lecz narzędziem wspomagającym trwałą zmianę stylu życia.
Miejsce balona żołądkowego między innymi metodami terapeutycznymi
Leczenie otyłości powinno być zawsze postrzegane jako proces stopniowany, a nie wybór jednego „uniwersalnego” rozwiązania. Współczesna bariatria i medycyna metaboliczna oferują kilka ścieżek terapeutycznych, które dobiera się indywidualnie w zależności od BMI, chorób towarzyszących, wieku pacjenta oraz dotychczasowych prób leczenia. Podstawą pozostaje leczenie zachowawcze obejmujące dietoterapię, modyfikację stylu życia oraz – u wybranych pacjentów – farmakoterapię przeciwotyłościową. Metody te są jednak często niewystarczające u osób z długotrwałą otyłością i zaburzoną regulacją apetytu.
Kolejnym etapem są procedury endoskopowe, takie jak balon żołądkowy czy plastyka żołądka metodą OverStitch, które stanowią rozwiązanie pośrednie pomiędzy dietą a chirurgią. Z kolei u pacjentów z otyłością olbrzymią lub zaawansowanymi powikłaniami metabolicznymi najlepsze efekty przynosi leczenie operacyjne, w tym rękawowa resekcja żołądka lub gastric bypass. W tym kontekście balon żołądkowy nie konkuruje z innymi metodami, lecz uzupełnia spektrum leczenia, będąc wartościową opcją dla określonej grupy pacjentów. Ostateczny wybór metody powinien zawsze wynikać z rzetelnej kwalifikacji medycznej, a nie wyłącznie z preferencji pacjenta czy dostępności zabiegu.
Dla kogo to może być wskazany balon żołądkowy?
Jednym z najczęstszych pytań zadawanych podczas konsultacji jest: balon żołądkowy dla kogo stanowi optymalne rozwiązanie terapeutyczne? Aktualne rekomendacje oraz doświadczenie kliniczne wskazują na kilka kluczowych grup pacjentów:
- z BMI 27–35 kg/m², zwłaszcza przy współistniejących zaburzeniach metabolicznych (insulinooporność, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia),
- z BMI 35–40 kg/m² jako metoda przygotowawcza do leczenia chirurgicznego (redukcja ryzyka okołooperacyjnego),
- z udokumentowanymi, wielokrotnymi niepowodzeniami leczenia zachowawczego,
- które nie kwalifikują się jeszcze do operacji bariatrycznej lub nie są na nią gotowe,
- wymagające redukcji masy ciała ze względów medycznych (np. przed planowaną operacją ortopedyczną lub kardiochirurgiczną).
Balon żołądkowy – przeciwwskazania
Równie istotne jak wskazania są przeciwwskazania, których pominięcie może prowadzić do powikłań lub nieskuteczności terapii.
Do bezwzględnych przeciwwskazań należą:
- czynna choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy,
- zaawansowana choroba refluksowa przełyku,
- krwawienia z przewodu pokarmowego,
- guzy, zwężenia lub uchyłki żołądka,
- ciężkie zaburzenia psychiczne,
- aktywne uzależnienia,
- brak współpracy i nierealistyczne oczekiwania wobec leczenia.
Do przeciwwskazań względnych zalicza się m.in. niektóre choroby autoimmunologiczne, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego czy niestabilne choroby endokrynologiczne – każdorazowo wymagające indywidualnej oceny.
Kwalifikacja i badania – jak wygląda proces decyzji?
Kwalifikacja do balonu żołądkowego to wieloetapowy proces, którego celem jest bezpieczeństwo pacjenta oraz maksymalizacja szans na skuteczność terapii.
Proces obejmuje:
- szczegółowy wywiad dotyczący masy ciała i wcześniejszych metod leczenia,
- ocenę chorób towarzyszących,
- analizę motywacji i gotowości do zmiany stylu życia,
- badania laboratoryjne,
- gastroskopię,
- EKG oraz – w wybranych przypadkach – konsultacje specjalistyczne.
Dopiero po pełnej analizie możliwa jest odpowiedzialna decyzja, czy w danym przypadku balon żołądkowy ma realną wartość terapeutyczną.
Balon żołądkowy – „Czy to dla mnie?”
Zastanów się:
- Czy moje BMI mieści się w zalecanym zakresie?
- Czy próbowałem/am leczenia zachowawczego bez trwałego efektu?
- Czy rozumiem, że balon jest rozwiązaniem czasowym?
- Czy jestem gotowy/a na współpracę dietetyczną?
- Czy moim celem jest poprawa zdrowia, a nie wyłącznie szybka redukcja masy ciała?