Wzdęcia po każdym posiłku, uczucie „przelewania się” w brzuchu, nawracające biegunki lub zaparcia, a czasem niewyjaśnione zmęczenie i niedobory – to dolegliwości, z którymi często zgłaszają się pacjenci do gabinetów gastroenterologicznych. Wiele osób, szukając odpowiedzi w internecie, trafia na pojęcie SIBO i zadaje sobie pytanie, czy to właśnie ono odpowiada za ich objawy. Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego bywa mylony z innymi chorobami czynnościowymi. Dlatego niezwykle ważne jest uporządkowanie wiedzy: czym jest SIBO, jakie daje objawy, jak wygląda wiarygodna diagnostyka i na czym polega leczenie.
SIBO – definicja i mechanizmy prowadzące do objawów jelitowych
SIBO (ang. Small Intestinal Bacterial Overgrowth) to stan, w którym dochodzi do nadmiernego namnażania się bakterii w jelicie cienkim – odcinku przewodu pokarmowego, który fizjologicznie zawiera ich znacznie mniej niż jelito grube. Bakterie te fermentują niestrawione resztki pokarmowe, produkując gazy (wodór, metan), co prowadzi do wzdęć, bólu brzucha i zaburzeń rytmu wypróżnień.
Rozrost bakteryjny zaburza także wchłanianie składników odżywczych. Może to skutkować niedoborami witamin (zwłaszcza B12), żelaza czy rozpuszczalnych w tłuszczach witamin A, D, E i K. Dlatego SIBO objawy diagnostyka i leczenie powinny być rozpatrywane nie tylko w kontekście jelit, ale całego organizmu.
Jakie objawy może dawać SIBO?
Objawy SIBO są niespecyficzne i mogą przypominać inne schorzenia, zwłaszcza zespół jelita drażliwego (IBS). Do najczęściej zgłaszanych należą przewlekłe wzdęcia nasilające się po posiłkach, uczucie pełności, bóle brzucha, nadmierne oddawanie gazów oraz biegunki lub zaparcia. Część pacjentów skarży się także na zgagę, nudności, spadek masy ciała czy przewlekłe zmęczenie.
Kto jest w grupie ryzyka SIBO?
Podejrzenie SIBO częściej rozważa się u pacjentów po operacjach w obrębie przewodu pokarmowego oraz u osób z chorobami prowadzącymi do zaburzeń motoryki jelit, takimi jak cukrzyca z neuropatią autonomiczną czy niektóre schorzenia neurologiczne. Zwiększoną podatność obserwuje się również u pacjentów z nieleczoną lub niewyrównaną niedoczynnością tarczycy. W literaturze opisywany jest także możliwy związek długotrwałego stosowania inhibitorów pompy protonowej z rozrostem bakteryjnym jelita cienkiego. Jednak zależność ta nie ma charakteru jednoznacznego i zawsze wymaga indywidualnej oceny klinicznej. W takich sytuacjach diagnostyka i leczenie SIBO wymagają szczególnie uważnego podejścia.
Diagnostyka SIBO – stosowane metody oraz znaczenie prawidłowego przygotowania do badań
Podstawowym badaniem w kierunku SIBO jest wodorowo-metanowy test oddechowy z użyciem glukozy lub laktulozy. Badanie polega na pomiarze stężenia gazów w wydychanym powietrzu po spożyciu określonego substratu. Ich szybki wzrost sugeruje fermentację bakteryjną w jelicie cienkim.
Kluczowe znaczenie dla wiarygodności testu oddechowego ma prawidłowe przygotowanie pacjenta. Zgodnie z obowiązującymi zaleceniami antybiotyki powinny zostać odstawione co najmniej na 4 tygodnie przed badaniem. Natomiast probiotyki – na około 7 dni. W dniu poprzedzającym test stosuje się dietę ubogoresztkową, ograniczającą produkty fermentujące, a samo badanie wykonuje się na czczo, po minimum 8–12 godzinach bez posiłku. Nieprzestrzeganie tych zasad może prowadzić do wyników fałszywie dodatnich lub fałszywie ujemnych, dlatego diagnostyka SIBO powinna być prowadzona według jasno określonych i ustandaryzowanych procedur.
Postępowanie terapeutyczne w SIBO
Leczenie SIBO jest procesem wieloetapowym i zawsze powinno odbywać się pod kontrolą lekarza. Zazwyczaj obejmuje farmakoterapię – najczęściej celowaną antybiotykoterapię działającą w świetle jelita – oraz równoległe wsparcie dietetyczne. Celem nie jest jedynie redukcja bakterii, ale także poprawa motoryki jelit i eliminacja czynników sprzyjających nawrotom.
Warto podkreślić, że samodzielne stosowanie restrykcyjnych diet eliminacyjnych, preparatów określanych jako „naturalne antybiotyki” czy przypadkowych suplementów nie ma potwierdzonej skuteczności i może utrudniać właściwą ocenę kliniczną. Niewłaściwie prowadzone interwencje żywieniowe mogą maskować objawy, zaburzać skład mikrobioty jelitowej i opóźniać wdrożenie adekwatnego leczenia. Z tego względu diagnostyka i leczenie SIBO powinny przebiegać w sposób zaplanowany i oparty na aktualnych zaleceniach medycznych, a nie na intuicji lub niesprawdzonych schematach.
Jak przygotować się do wizyty u gastroenterologa?
Przed konsultacją warto:
- Spisać aktualne objawy
ich charakter, czas trwania, nasilenie oraz zależność od posiłków. - Zanotować dotychczasowe rozpoznania
chorób przewodu pokarmowego oraz chorób przewlekłych mogących wpływać na pracę jelit. - Przygotować listę przyjmowanych leków i suplementów
w tym probiotyków, preparatów ziołowych oraz leków stosowanych doraźnie. - Opisać stosowane diety eliminacyjne lub modyfikacje żywieniowe
wraz z informacją, czy przyniosły poprawę objawów. - Zebrać wyniki wcześniejszych badań
(laboratoryjnych, obrazowych, endoskopowych), jeśli były wykonywane. - Zwrócić uwagę na objawy alarmowe
takie jak niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość, bóle nocne czy obecność krwi w stolcu. - Przygotować pytania do lekarza
dotyczące dalszej diagnostyki, możliwych badań oraz kolejnych etapów leczenia.
Jeżeli objawy jelitowe utrzymują się mimo prób ich łagodzenia lub budzą niepokój, warto skonsultować się z gastroenterologiem. Specjalista zaplanuje właściwą diagnostykę i bezpieczne leczenie. Właściwie poprowadzona ścieżka diagnostyczna pozwala odróżnić SIBO od innych schorzeń i dobrać terapię opartą na faktach, a nie domysłach.